Anestezjologia Intensywna Terapia, 2011,XLIII,1; 29-32

Znajomość teorii stosowania algorytmu BLS-AED wśród studentów medycyny – doniesienie wstępne

Piotr Chojnacki, Rada Ilieva, *Anna Kołodziej, Agata Królikowska, Jarosław Lipka, Jaromir Ruta


Studenckie Koło Naukowe przy Klinice Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Collegium Medicum UJ w Krakowie

  • Tab. I. Liczebność badanych grup według roku studiów
  • Tab. II. Motywacja udziału w kursie BLS/AED
  • Tab. III. Odpowiedzi na pytanie: „Czy uważasz, że znajomość algorytmu BLS/AED przydałaby Ci się kiedyś w życiu?”
  • Tab. IV. Odpowiedzi na pytanie o podjęcie działań ratowniczych w sytuacji wymagającej udzielenia pierwszej pomocy
  • Tab. V. Odpowiedzi na pytanie „Czy zdecydowałbyś (-łabyś) się na użycie AED gdyby był on dostępny w miejscu, w którym udzielałbyś (-łabyś) pierwszej pomocy osobie nieprzytomnej?”

Background. Early recognition of cardiac arrest (CA) and immediate commencement of resuscitation, may increase the survival rate among CA victims. We therefore conducted a survey among medical students to assess their knowledge of BLS and AED.

Methods. The audit was performed among students, most of whom had completed at least one first aid course and those who had not done a first-aid course at all. The ERC-recommended questionnaire 2005 was used for the survey.

Results. One hundred and sixty five students completed the survey. Most of them recognized the usefulness of basic resuscitation algorithms and the use of AEDs. 88% of students recognized the importance of first aid courses, and 91.6% would undertake them again. Despite obvious enthusiasm and self-declared adequate knowledge, 45.7% of the audited students were not familiar with the guidelines and answered wrongly to more than 6 of 12 questions in the questionnaire. The vast majority of the first year medical students  were not familiar with the algorithms.

Conclusion. We conclude that general knowledge of resuscitation algorithms among medical students is inadequate, and regular refresher courses are essential.

Choroby układu krążenia są przyczyną 40% zgonów osób poniżej 75 r. życia w Europie, a nagłe zatrzymanie krążenia (NZK) stanowi 60% zgonów w przebiegu choroby niedokrwiennej serca [1], pierwszej przyczyny zgonów na świecie [2]. Wczesne i trafne rozpoznanie objawów NZK oraz wczesne podjęcie przedmedycznych działań ratowniczych mogą kilkukrotnie zwiększyć szansę na przeżycie ratowanego [3] – co podkreśla wagę edukacji w zakresie resuscytacji.

Zajęcia z pierwszej pomocy dla studentów CM UJ odbywają się w ramach: pierwszej pomocy (I rok), medycyny ratunkowej z elementami medycyny katastrof (cz. 1 – IV rok i cz.2 – V rok) oraz anestezjologii i intensywnej terapii (VI rok). Obejmują one zarówno kurs teoretyczny jak i ćwiczenia praktyczne. Wielokrotne powtarzanie zajęć na poszczególnych latach studiów ma na celu przyswojenie, utrwalenie a także zapoznanie studentów z najnowszymi wytycznymi.

Celem pracy była ocena znajomości teorii stosowania algorytmu podstawowych zabiegów resuscytacyjnych i automatycznej defibrylacji zewnętrznej (BLS-AED – Basic Life Suport-Automated External Defibrillation) przez studentów kierunku lekarskiego, którzy uczestniczyli w kursie dotyczącym podstawowych zabiegów resuscytacyjnych lub takiego kursu nie odbyli, jak również ocena świadomości studentów w zakresie potrzeby i skuteczności udzielania pierwszej pomocy oraz motywacji do czynnego podjęcia działań ratowniczych.

METODYKA

Badania miały charakter ankietowy. Uczestniczyli w nich studenci poszczególnych lat studiów kierunku lekarskiego. Utworzono losowo 6 grup studentów, w tym 5 grup z osób, które w trakcie studiów przynajmniej jednokrotnie ukończyły kurs BLS-AED oraz 1 grupę studentów pierwszego roku nieuczestniczących wcześniej w takich kursach. Ankiety były wypełniane anonimowo, „na miejscu”, przy założeniu, że uczestnicy badań wiedzieli co oznacza skrót BLS-AED.

Ankieta, opracowana na podstawie dostępnej literatury [3, 4, 5, 6, 7], składała się z trzech części. Część pierwsza zawierała informacje o badanym dotyczące jego dotychczasowych doświadczeń związanych z kursami BLS-AED. Część druga składała się z 4 pytań wielokrotnego wyboru badających motywację do podjęcia działań resuscytacyjnych. Część trzecia zawierała 12 pytań sprawdzających znajomość teorii zastosowania algorytmu BLS-AED: za każdą poprawną odpowiedź badany otrzymywał 1 punkt, a za błędną – 0.

Uzyskane dane opracowano wykorzystując podstawowe statystyki opisowe a także test sumy rang Kruskala-Wallisa. Na potrzeby analizy założono dwie hipotezy zerowe: 1 – () nie ma różnic pomiędzy populacjami osób studiujących na latach studiów I-VI, 2 – () nie ma różnic pomiędzy populacjami osób studiujących na latach studiów II-VI.

WYNIKI

W badaniach uczestniczyło 165 studentów. Liczebność grup w odniesieniu do poszczególnych lat studiów zestawiono w tab. I. Spośród osób, które zaliczyły kurs BLS-AED:

  • 88,55% uważa że kurs podniósł ich umiejętności w zakresie udzielania pierwszej pomocy;
  • 93,89% uważa że kurs powinien być wielokrotnie powtarzany w czasie studiów;
  • 38,17% twierdziło, że kurs powinien być powtarzany ≤4 razy, a 41,22% >4 razy w toku studiów;
  • 37,40% osób chciałoby, aby kurs był powtarzany 6 razy w czasie studiów;
  • 91,60% wyrażało wolę ponownego udziału w kursie BLS-AED.

Czynniki skłaniające ankietowanych do powtórnego udziału w kursie zestawiono w tab. II.

Spośród uczestników kursu BLS-AED 10 osób nie chciało wziąć ponownie udziału w kursie, motywując decyzję następująco: „myślę, że przyswoiłem wiadomości i umiejętności z zakresu BLS-AED w stopniu nie wymagającym powtarzania kursu”. Jedna osoba podała inna przyczynę.

Spośród wszystkich badanych 76,97% twierdziło, że zna algorytm BLS-AED. Mimo to 45,67% z nich udzieliło błędnych odpowiedzi na 6 lub więcej pytań testowych. Większość studentów (89,7%) uważała, że znajomość algorytmu BLS-AED przyda im się kiedyś w życiu (tab. III).

Odnotowano również 3 odpowiedzi, że znajomość algorytmu BLS-AED jest nieprzydatna, przy czym 1 osoba stwierdziła, że przyczyną jest mała dostępność AED (III rok studiów), 1 – że może jeszcze bardziej zaszkodzić (III rok studiów), oraz 1 – że nie ma zamiaru nikomu pomagać, zawsze przecież znajdzie się ktoś kto zadzwoni po karetkę (I rok studiów).

W grupie wszystkich badanych 37 osób zadeklarowało, że uczestniczyło wcześniej w udzielaniu pierwszej pomocy oraz w resuscytacji, w tym 30 stwierdziło, że postępowało zgodnie z algorytmem BLS-AED, 7 – że postępowało niezgodnie z algorytmem, ponieważ go nie znało.

Na pytanie: „Czy zdecydowałbyś(-łabyś) się na podjęcie działań ratowniczych, gdybyś (ponownie) znalazł(-ła) się w sytuacji wymagającej udzielenia pierwszej pomocy?” 86% ankietowanych osób zadeklarowało, że podjęłoby działania ratownicze starając się robić to zgodnie z algorytmem (tab. IV).

Na pytanie: „Czy zdecydowałbyś(-łabyś) się na użycie AED gdyby był on dostępny w miejscu, w którym udzielałbyś(-łabyś) pierwszej pomocy osobie nieprzytomnej?” twierdzącą odpowiedź uzyskano od 79% badanych.

Analiza wyników badań testem Kruskala-Wallisa pozwoliła odrzucić hipotezę o braku różnic pomiędzy populacjami osób studiujących w latach I-VI (H=45,707; p=0,000). Ten sam test umożliwił przyjęcie hipotezy, która zakładała, że nie ma różnic pomiędzy populacjami osób studiujących od II do VI roku (H=3,288; p=0,511).

DYSKUSJA

Badania ankietowe odnoszące się do prowadzenia resuscytacji przez lekarzy i pielęgniarki szpitala pediatrycznego wykazały krytyczną ocenę własnych umiejętności przez około połowę osób uczestniczących w sondażu [8]. Tymczasem w badaniach własnych większości studentów, pomimo dobrej samooceny znajomości algorytmów BLS-AED, w części ankiety sprawdzającej ich wiedzę na ten temat popełniła liczne błędy merytoryczne. Blisko połowa osób z grupy badanych deklarujących zadowalająca znajomość algorytmu BLS-AED odpowiedziała niewłaściwie na 6 lub więcej z 12 testowych pytań. Spośród wszystkich badanych jedynie 40% potrafiło prawidłowo rozpoznać oznaki zachowanego krążenia.

Większość osób jest świadoma korzyści płynących z zastawania algorytmu BLS/AED w sytuacji nagłego zatrzymania krążenia. Wciąż pozostaje grupa, która nie jest świadoma przydatności algorytmu i nie deklaruje chęci postępowania zgodnie z algorytmem. Jest to zjawisko niepokojące, w świetle doniesień o małym udziale przygodnych świadków w podejmowaniu czynności resuscytacyjnych w warunkach pozaszpitalnych [9].

Większość osób jest zmotywowana do podjęcia działań resuscytacyjnych, deklarując chęć postępowania zgodnie z algorytmem BLS-AED, jednak nadal nie wszyscy uczestnicy kursu wyrażają gotowość podjęcia podstawowych działań resuscytacyjnych z obawy przed zaszkodzeniem ratowanemu, z powodu nieśmiałości lub niewiedzy.

Zaobserwowano znaczną różnicę w poziomie znajomością teorii zastosowania algorytmu BLS-AED pomiędzy grupą osób, które przeszły kurs pierwszej pomocy a grupą, która takiego kursu nie odbyła. Stwierdzono wyraźne zwiększenie poziomu wiedzy po pierwszym kursie, natomiast nie zaobserwowano takiej tendencji w kolejnych latach szkoleń.

Przeważająca część uczestników badania wyraziła chęć ponownego uczestnictwa w kursie z zakresu BLS-AED, motywując to głównie potrzebą powtórzenia odpowiednich algorytmów postępowania w nagłym zatrzymaniu krążenia. Większość studentów wyrażała też chęć zwiększenia częstotliwości kursów w toku studiów.

WNIOSKI

1. Znajomość algorytmu BLS-AED wśród studentów medycyny wszystkich lata studiów jest niezadowalająca.

2. Istnieje potrzeba regularnego powtarzania szkoleń z zakresu BLS-AED ze szczególnym naciskiem na zajęcia praktyczne.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.     Specjalistyczne zabiegi resuscytacyjne. Polska Rada Resuscytacji, Kraków 2007: 1-4.

2.     Sokołowska-Kozub T, Trybus-Gałuszka H, Nowak J, Koźbiał P, Drab E: Pierwsza pomoc i resuscytacja krążeniowo-oddechowa, podręcznik dla studentów (Red.: Andres J), Polska Rada Resuscytacji, Kraków 2006: 30-41.

3.     Wytyczne 2005 resuscytacji krążeniowo-oddechowej: Europejska Rada Resuscytacji we współpracy z Polską Radą Resuscytacji, Kraków 2005: 11-28.

4.     Campbell JE: Basic trauma life suport. Medycyna Praktyczna, Kraków 2006.

5.     McLean B, Zimmerman JL: Fundamental critical care support. Society of Critical Care Medicine, Mount Prospect 2007.

6.     Larsen R: Anestezjologia. Urban&Partner,  Wrocław 2003: 893-944.

7.     Szczeklik A: Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktycznam, Kraków 2005: 115-122.

8.     Grześkowiak M, Bartkowska-Śniatkowska A, Rosada-Urasińska J, Paklińska K: Personel medyczny szpitala pediatrycznego nie ma wystarczających umiejętności prowadzenia resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Anaesthesiol Intensive Ther 2009; 41: 234-237.

9.    Rudner R, Jałowiecki P, Dziurdzik P, Karpel E, Kawecki P, Dudek-Dyczkowska D, Welland M: Wyniki postępowania resuscytacyjnego w pozaszpitalnych zatrzymaniach krążenia o etiologii kardiologicznej. Anaesthesiol Intensive Ther 2004; 36: 267-275.

..............................................................................................................................................................

adres/address:

*Anna Kołodziej
ul. Armii Krajowej 7/1, 30-150 Kraków
tel.: 0-604 824 081
e-mail: medicus84@o2.pl

otrzymano/received: 17.01.2010
zaakceptowano/accepted: 01.12.2010